Zajednica opština Crne Gore ističe značaj lokalnih samouprava u razvoju pravičnog, inkluzivnog i održivog društva, i podržava opštine u njihovim naporima da do kraja ove godine usvoje lokalne akcione planove (LAP) za zaštitu lica sa invaliditetom od diskriminacije i za promociju jednakosti. Ovi planovi mogu se izraditi u skladu sa Modelom LAP-a za period 2024–2027, pripremljenim od strane radne grupe Zajednice opština, kao snažna podrška lokalnim samoupravama u njihovoj posvećenosti unapređenju ljudskih prava.
Model Lokalnog akcionog plana za zaštitu lica sa invaliditetom od diskriminacije i promociju jednakosti za period 2024–2027 predstavlja dokument namijenjen opštinama u Crnoj Gori u ovoj oblasti. Njegov cilj je stvaranje jedinstvenog, sistemskog i održivog pristupa jačanju položaja lica sa invaliditetom, dajući lokalnim samoupravama potvrdu njihove ključne uloge u ovom procesu. Model je pripremljen u skladu sa metodologijom Vlade Crne Gore za izradu strateških dokumenata, a zasniva se na međunarodnim obavezama države – prvenstveno Konvenciji UN o pravima lica sa invaliditetom i Zaključnim zapažanjima Komiteta UN – kao i na nacionalnoj Strategiji za zaštitu lica sa invaliditetom od diskriminacije i promociju jednakosti 2023–2027. Opštine su prepoznate kao nosioci odgovornosti za dobrobit lica sa invaliditetom na lokalnom nivou, a njihov rad počiva na pristupu utemeljenom na ljudskim pravima, što dodatno potvrđuje važnost njihovog angažmana.
Model LAP-a opisuje strukturu koju treba primijeniti prilikom izrade lokalnih planova, počevši od strateškog i pravnog okvira, preko detaljne analize stanja, do jasnog definisanja operativnih ciljeva, indikatora i finansijskog okvira. U uvodnom dijelu naglašava se nastojanje opština da svoje politike usklade sa nacionalnim strateškim dokumentima, uključujući sektorske strategije iz oblasti obrazovanja, zapošljavanja, socijalne zaštite, pristupačnosti, zdravstva i kulture. Ovakvo odgovorno i strateško djelovanje lokalnih samouprava predstavlja ključ za stvaranje održivog sistema podrške i potpunu primjenu prava garantovanih Konvencijom UN.
Opštine se posebno ohrabruju da doprinesu jednoj od najvažnijih cjelina modela – analizi stanja u lokalnim zajednicama. Na lokalnom nivou je prepoznata potreba za prikupljanjem i prikazivanjem pouzdanih podataka o licima sa invaliditetom, uključujući demografsku strukturu, vrste invaliditeta, raspoložive usluge, prepreke u pristupu institucijama i uslugama, kao i oblasti u kojima je opštinska intervencija najznačajnija. Preporuke međunarodnih tijela, naročito Komiteta UN, kao i iskustvo opština, potvrđuju da uključivanje organizacija osoba s invaliditetom u kreiranje lokalnih politika i obezbjeđivanje održivih resursa predstavlja važan pokazatelj posvećenosti lokalnih samouprava.
Posebna vrijednost modela odražava se u operativnim ciljevima koji slijede strukturu nacionalne Strategije i obuhvataju ključna životna pitanja lica sa invaliditetom. U oblasti položaja žena i djevojčica sa invaliditetom, dokument ističe posvećenost opština da prepoznaju intersekcijsku diskriminaciju i pruže kvalitetne odgovore na potrebe Romkinja, LGBT osoba i drugih ranjivih grupa. Kada je riječ o djeci sa invaliditetom i djeci sa smetnjama u razvoju, model ohrabruje lokalne samouprave da nastave da razvijaju sisteme ranih intervencija, baze podataka i međusektorsku saradnju, čime se dodatno potvrđuje njihova uloga u pružanju podrške najmlađima.
Model snažno podržava opštine u njihovim aktivnostima na sproveđunju analize pristupačnosti objekata i javnih prostora, kao i da unaprijede pristupačnost saobraćaja i informacija, kroz obezbjeđivanje različitih formata, od Brajevog pisma do znakovnog jezika. U oblasti socijalne i dječije zaštite model prepoznaje nastojanja opština da razvijaju servise podrške za samostalan život, poput personalne asistencije, pomoći u kući, prevoza od vrata do vrata i videćeg pratioca, čime se opštine potvrđuju kao stubovi stvarne inkluzije na lokalnom nivou.
U oblasti obrazovanja naglašava se podrška opština inkluzivnom sistemu kroz jačanje kapaciteta obrazovnih ustanova i podsticanje punog učešća učenika sa invaliditetom.
Pitanje zapošljavanja lica sa invaliditetom predstavlja jedan od najvećih izazova u Crnoj Gori, a model ohrabruje opštine da nastave svoju posvećenost kroz razvoj lokalnih programa, praćenje podataka i stvaranje pristupačnih radnih uslova. U oblasti zdravlja i rehabilitacije naglašava se značaj zalaganja opština za uklanjanje barijera i obezbjeđivanje adekvatnih usluga, posebno onih usmjerenih na žene sa invaliditetom i njihovo reproduktivno zdravlje. U sferi političkog i javnog života model potvrđuje visok nivo odgovornosti opština u obezbjeđivanju pristupačnih procedura odlučivanja i biračkih mjesta, čime se lokalne samouprave ističu kao garant ravnopravnog učešća. Jednaka pažnja posvećena je kulturi, medijima, sportu i rekreaciji, gdje opštine potvrđuju svoju posvećenost uključivanju osoba sa invaliditetom i obezbjeđivanju pristupa svim sadržajima.
Model uspostavlja monitoring i evaluaciju, kroz formiranje lokalnog radnog tijela koje će pratiti sprovođenje planiranih mjera, pripremati godišnje izvještaje i jačati transparentnost i odgovornost lokalnih vlasti. LAP se dostavlja nadležnom ministarstvu prije usvajanja, čime se potvrđuje posvećenost opština usklađivanju sa nacionalnim strateškim dokumentima i obezbjeđuje još snažnija međuinstitucionalna saradnja.
